logo maarten Zweers
 

Die Zauberflöte
Mozart
Schikaneder

Een symbolische en muzikale analyse
Orfeo
Meer informatie>
Bestellen>

CD-boek cassettes

Orfeo's nieuwe Lied
Over moraal en levensbeschouwing,
levensopdrachten en mogelijkheden
in de nieuwe tijd
Orfeo
Meer informatie>
Bestellen>

Hermes herboren
Een megasprong in onze kijk
op wereld en leven

Een voordracht met 36 muzikale fragmenten
op 10 CD's en in boekvorm
in luxe cassette
Meer informatie>
Bes tellen>

Het Paard van Troje
toen en nu
Een gedachtenontwikkeling over ons tijdsgewricht

Een voordracht met 12 muzikale fragmenten
op 3 CD's en in boekvorm
in luxe cassette
Meer informatie>
Bestellen>


 
     
 
 



 
     
     
     
 
 
 

Wagner
Ring des Nibelungen

 
Ring
Ring in wording

Bij alle vormen van voordrachten, cursussen of workshops, waarbij Wagners "Die Meistersinger von Nürnberg" ter sprake komt, zal dat vanuit het volgende gezichtspunt zijn:

Wagners 7 grote muziekdrama's beschrijven de gehele bewustzijns-ontwikkeling van de mens. Die begon in een ver verleden met de vorming van ons zelfbewustzijn, het smeden van onze "ring", ons Ego: de tetralogie "Der Ring des Nibelungen" (1-4). Het hoogste ideaal in het leven van de "voor-christelijke" mens is de ontwikkeling van dit Ego tot heldendom.
In "Tristan und Isolde"(5) moet de grootste held van deze "ego-vorming" - Tristan - ontdekken dat de Liefde een kracht is, die nog groter is dan zijn heldendom. De liefde breekt de geslotenheid van het ego - van de "Ring" - open. Van de christelijke boodschap is nog geen sprake, maar de essentie ervan is geboren.
Die ervaring maakt de mens rijp voor de boodschap van Johannes de Doper, de wegbereider van de Christus, het centrale thema in "Die Meistersinger" (6). Johannes leerde hoe wij ons sterk geworden ego moeten inzetten voor een groter ideaal, dat het ego en de individuele liefde overstijgt. De ring moet worden opengebroken voor de gemeenschap. Een "gesloten" egocentrische levenshouding moet tot altruïsme geraken. De inspiratie, die tot op heden nog alleen de kunstenaar kenmerkt, is daarbij onontbeerlijk. Daarom is het wezen der kunsten het tweede thema in dit werk. De kunsten worden de inspiratiebron voor mens en maatschappij.
Eerst dan zullen we met Wagners "Parsifal" (7) de christelijke liefde volkomen in praktijk kunnen brengen. Met de verdramatisering van alle uiterlijke, maar vooral van alle innerlijke strijd, die de mens moet leveren om een ware Meester in het leven te worden, sluit Wagner zijn œuvre af. Wat met een "ring van duisternis" begon is tot een "ring van licht" geworden.

"Der Ring des Nibelungen"
Dit reusachtige en unieke werk bestaat uit vier afzonderlijke opera's: "Das Rheingold" (Vorabend) (1869), "Die Walküre" (erster Tag)( 1870), "Siegfried" (zweiter Tag) (1876) en "Götterdämmerung" (dritter Tag) (1876). Het verhaalt van de vorming en de eerste fasen van bewustzijn van de mensheid in een ver verleden.

De Rheintöchter Woglinde, Welgunde en Flosshilde

Das Rheingold - Vorabend
In "Das Rheingold" zien we onze aarde nog niet in de huidige staat. Nevels golven over een nog grillige aardkorst. De idee van een rivier als de Rijn is weliswaar reeds in de geestelijke wereld van de goden te vinden, maar op aarde zijn de nevels nog geenszins tot rivieren gecondenseerd. Deze nevelige wereld heet Nibelheim. Pas in de "Götterdämmerung" is er sprake van de Rijn als een werkelijke rivier.
Ook is er nog geen sprake van een mensheid zoals wij die nu kennen. Sommige menselijke wezens kwamen door het gevoel, dat grote machten - goden - de wereld regeren, tot een eerste vaag bewustzijn. De beleving van de grootsheid van deze godenschaar - de Asen onder leiding van Wotan - vervulde hen zo, dat zij fysiek tot reuzen werden. En zij bouwden voor hun goden het Walhalla, een geestelijk oriëntatiepunt om hun godsbeleving te bevestigen. In de nevels, in het waterige element, het symbool van het onderbewuste, in dat, waaruit later door condensatie zich de Rijn zou vormen, ligt het goud van het scheppende vermogen en het bewustzijn in de natuur verborgen: "das Rheingold".
Daar waar de eerste vormen van een vaag bewustzijn ontwaken, ontwikken zich in deze nevelige wereld () achtereenvolgens In de vorm van reuzen en dwergen zien we voorstadia van de ons bekende mensheid rondwaren.
Andere menselijke wezens begonnen de krachten in zichzelf te ervaren. Zij kwamen daardoor tot een eerste vaag zelfbewustzijn. Vervuld van de ontdekte krachten in hun eigen kleine wereld werden zij tot dwergen. Zij smeedden zich hun Ring, symbool van deze afgesloten wereld met het ik als centrum. De symboliek zegt het als volgt: De in Nibelheim tot een eerste zelfbewustzijn ontwaakte mensen - de Nibelungen - smeedden voor hun innerlijke meester, voor de drift die hen tot zelfbewustzijn oproept, voor de Schwartzalbe Alberich hun Ring. Aan deze Ring van de Nibelung Alberich dankt de gehele tetralogie zijn naam: "Der Ring des Nibelungen" (= enkelvoud).
Zo ontstond er een polaire differentiatie binnen de ontwakende mensheid, ieder met zijn eigen "geestelijke gezag" en oriëntatiepunt of machtscentrum: De reuzen Deze differentiëring deed de oorspronkelijke "paradijselijke" eenheid uiteenvallen. Het "bouwen" van het Walhalla en "smeden" van de Ring moest "betaald" worden. De liefde, die voorheen de eenheid waarborgde, moest worden geofferd.
Er ontstaat een wisselwerking tussen Goden, reuzen en dwergen, een krachtenspel, waarin liefdeloos naar macht en zelfrealisatie wordt gestreefd.
De confrontaties leiden tenslotte tot een situatie, waarin zowel de reuzen als de dwergen hun daadkracht verliezen. Vanuit deze impasse komt de impuls voor een nieuw mensenras, dat zowel op de goden gericht is als zelfbewustzijn gaat tonen. Daarmee is de vooravond afgesloten en zijn we gereed om de drie eerste "dagen" van de zelfbewustzijns-ontwikkeling van de mensheid in te gaan. De invloed van de goden onder leiding van de oppergod Wotan is aanvankelijk groot, maar neemt af naarmate het zelfbewustzijn in de mensen groeit.

De goden betreden over de regenboog het Walhalla

Die Walküre - erster Tag
We worden geconfronteerd met het heldengeslacht der Wälsungen. In de Germaanse mythologie heten zij helden, maar zij zijn van een fundamenteel hoger heldendom dan de latere helden. Zij zijn te vergelijken met de halfgoden bij de oude Grieken.
Enerzijds staan zij nog in een directe relatie met de goden, zij het veel vrijer dan de in decadentie vervallen reuzen. Maar de goden bepalen nog in hoge mate hun lot. Anderzijds heeft het verzelfstandigingsproces vanuit de dwergenwereld hen ook beroerd. Deze halfgoden tonen een groot zelfbewustzijn.
Aan de erfenis van reuzen en dwergen wordt nu gedurende deze eerste dag een belangrijk derde element toegevoegd: het onderscheidingsvermogen, waarvoor het zwaard het symbool is. Dit vermogen valt de mens ten deel vanaf het moment, waarop hij tot zelfreflectie in staat geraakt. De geliefde biedt ons een spiegel van het eigen innerlijk. De Wälsungen-tweeling Siegmund en Sieglinde worden een liefdespaar. Zij bieden elkaar de spiegeling van het eigen verborgen innerlijke wezen. De liefde verbindt de uit een eenheid geboren twee-ling weer. Dit alles vindt plaats in het licht van de maan, symbool voor het onderbewustzijn. Eerst in de tweede dag zal de liefde in het licht van de zon, in het dagbewustzijn ervaren kunnen worden.
De goden zijn de verpersoonlijking van de wijze waarop de mensen de hogere machten menen te moeten zien. Of omgekeerd: de mensen vormen hun idee over de hogere machten overeenkomstig het beeld dat ze daarvan ontvangen.
Als nu de ervaringswereld van de mensen verandert, moeten het beeld, het gedrag en de macht der goden overeenkomstig veranderen. Er vindt dus een voor zowel goden als mensen ingrijpend proces plaats. Conservatieve en progressieve krachten meten zich in beide werelden.
De in "de vooravond" ("Das Rheingold") geofferde Liefde moet hervonden worden. In "de eerste dag" toont ze haar "eerste gezicht"op menselijk niveau. De godenwereld kent de menselijke liefde niet en wordt overrompeld door de kracht ervan. De menselijke liefde trotseert de wil der goden. Hun absolute macht wordt gebroken. Heldendom stevent af op een mix van menselijk zelfbewustzijn, gesterkt door liefde en goddelijke kwaliteiten. De oppergod Wotan ziet zich gedwongen zijn "wil", verpersoonlijkt in zijn lievelingsdochter de Walküre Brünnhilde, binnen het bereik der mensen te brengen.
De zin van de mensheidsontwikkeling gaat dagen. Een goddelijke kwaliteit Brünnhilde - komt voor de zich bevrijdende mens in het verschiet.
Daarin ligt de verklaring waarom de eerste dag de titel "Die Walküre" draagt.

De Walkure vliegt te paard door de lucht

Siegfried - zweiter Tag
Gedurende "de tweede dag" zien we de vrije natuurmens Siegfried zich losmaken van de krachten uit het verleden; hij smeedt zijn eigen "zwaard", zijn eigen gedachtenwereld en levenswandel. Deze weg naar zelfstandigheid bereikt een climax als Siegfried - zij het volstrekt onwetend - de macht van de oppergod Wotan breekt door diens speer met zijn zwaard in stukken te slaan. Vanaf dat moment is de directe band tussen goden en mensen verbroken: de goden verdwijnen uit de belevingswereld der mensen, zij geraken in de "Götterd„mmerung". Maar bij het verbreken van de directe verbinding tussen goden en mensen in macro-cosmische zin, wordt er op hetzelfde moment in micro-cosmische zin een nieuwe band geslagen: Siegfried verbindt zich met de godendochter Brünnhilde: het "tweede gezicht" van de liefde.

De confrontatie tussen god en mens, Wotan en Siegfried

Die Götterdämmerung - dritter Tag
Gedurende "de derde dag" zien we in een voor ons voor het eerst goed herkenbare mensenwereld Siegfried zijn weg vervolgen. Hij is zijn oorsprong en verleden, gelijk wij, vergeten: zijn verbinding met de godendochter Brünnhilde is in zijn onderbewustzijn opgeborgen. Een wereldser "derde gezicht" van de liefde doet hem onbewust zijn goddelijke bruid verloochenen. Koudbloedige machtslust maakt uiteindelijk een einde aan Siegfrieds bestaan. Het centrum van de voor-christelijke helden-idealen - het Walhalla - gaat met zijn hoogste representant Siegfried in vlammen op. Slechts uit de as van deze levenservaring der mensheid kan de nieuwe levensfase herrijzen. De tetralogie eindigt met de hoopvolle klanken van de moederliefde, die het ego overstijgt, van het Liebeserlösung-motief: we zijn voorbereid op Wagners "Tristan und Isolde" en op de christelijke boodschap.

De hemel in brand, op aarde alles door water overstroomd

De actualiteit van het verhaal:
Hoe meer we willen begrijpen waar de mensheid naar toe moet groeien, hoe meer we moeten terugblikken in zijn verleden. Een "gouden koord" verbindt verleden, heden en toekomst. Wie bewust en zinvol aan de toekomst wil bouwen zal het heden als gevolg van het verleden moeten leren verstaan. We moeten ons eerst bewust worden waaruit we zijn ontstaan, wat we onderweg hebben "verloren" en "gewonnen" en waardoor en waarom dat gebeurde. Eerst dan kunnen we begrijpen wie we thans zijn. En alleen vanuit die wetenschap kunnen we verantwoord onze weg naar de toekomst bouwen. Daarin ligt de actuele betekenis van deze blik in het verre verleden.
Het godsbegrip is in onze tijd voor menigeen verdwenen. Wat de betekenis was van godenscharen, reuzen en dwergen, zoals deze voor de oude Grieken en Germanen leefden, is voor de mens van nu al helemaal een raadsel. Maar juist in onze tijd groeit het besef dat we geestelijke verbanden tussen de vele levensaspecten dienen te hervinden om onze actuele problemen op te lossen. Een onderzoekingstocht in het verleden der mensheid kan wellicht sluiers wegnemen en nieuwe inzichten geven. Daarin ligt de zin en actualiteit van "Das Rheingold".

Het "bouwen" en "smeden" van het menselijke ego moest betaald worden: een "paradijselijke" toestand moest worden geofferd. Alle in de mens levende pijnen, verlangens en driften houden verband met de ontwikkeling van dit "ego".

Het godsbegrip is in onze tijd voor menigeen verdwenen. Wat was de betekenis van godenscharen, reuzen en dwergen voor de oude Grieken en Germanen? Het zijn toch niet de dwazen, maar steeds de grote dichters en denkers geweest die deze verhalen serieus hebben genomen.

In onze tijd groeit het besef dat we geestelijke verbanden tussen de vele levensaspecten dienen te hervinden om onze actuele problemen op te lossen. Een onderzoekingstocht in het verleden der mensheid middels deze oude, door dichters steeds gekoesterde verhalen kan wellicht sluiers wegnemen en nieuwe inzichten verschaffen. Daarin ligt de zin en actualiteit van Wagners "Der Ring des Nibelungen".

Vele beelden en gebeurtenissen uit het verhaal kunnen wij niet meer met onze "realiteit" in verbinding brengen, maar sluimerend - zo zegt het esoterische denken - leeft het verleden nog wel degelijk in ons. Hierin ligt dan ook de verklaring waarom de zonder esoterische kennis niet te duiden inhoud onbewust toch zo fascineert. Willen we tot een bewuste beleving van dit mysterieuze werk geraken dan is nadere studie onontbeerlijk.

 
Komende Voordrachten: